×

NIE JESTEŚMY TU PO TO, BY NAS NAPRAWIANO

KAŻDY CZŁOWIEK W SWOIM ŻYCIU DOŚWIADCZA BÓLU. MOŻE ON INFORMOWAĆ O STANIE NASZEGO ZDROWIA I GENEROWAĆ SYGNAŁY SŁUŻĄCE JEGO OCHRONIE. STANOWI TAK WAŻNĄ FUNKCJĘ, ŻE NAWET NAZYWANY JEST – OBOK TEMPERATURY, CIŚNIENIA, TĘTNA I ODDECHU – PIĄTYM PARAMETREM ŻYCIOWYM. A JEDNAK SKRYCIE MARZYMY, ŻEBY ZNIKNĄŁ. KIEDY DOTYKA NAS LUB BLISKICH, W MYŚLACH ALARMUJĄ ZDANIA „COŚ TU POSZŁO NIE TAK”, A WIĘC „MUSIELIŚMY POPEŁNIĆ JAKIŚ BŁĄD”. W MGNIENIU OKA ZAPOMINAMY O TYM, ŻE WSZYSCY CZASEM DOŚWIADCZAMY ZARÓWNO FIZYCZNEGO, JAK I PSYCHICZNEGO BÓLU, CHORUJEMY I BYWAMY W TRUDNYCH SYTUACJACH, A PRZEDE WSZYSTKIM O TYM, IŻ TO, ŻE DOŚWIADCZAMY TEGO WSZYSTKIEGO, JEST ZJAWISKIEM ZUPEŁNIE NATURALNYM. ODZIERAMY SIĘ Z PRAWA DO BEZRADNOŚCI WOBEC KRYZYSU, TROSKLIWEGO WYLIZYWANIA RAN W BEZPIECZNYM OTOCZENIU – JAKBY NASZA KRUCHOŚĆ CZY DOŚWIADCZENIE NAJMNIEJSZEGO DYSKOMFORTU STAŁY SIĘ ANOMALIĄ. UCIEKANIE OD STAROŚCI, DOŚWIADCZENIA UTRATY CZY POCZUCIA ŻALU, UNIKANIE LĘKU I SMUTKU UKAZUJĄ JASNO NASZĄ POSTAWĘ WOBEC NIEPRZYJEMNYCH DOŚWIADCZEŃ.

80%
Fobia społeczna
85%
Zaburzenia lękowe uogólnione
80%
PTSD – Zaburzenia stresowe pourazowe
79%
Depresja
76%
Stes i przewlekly ból
TYMCZASEM TO WŁAŚNIE NASZA POSTAWA WPŁYWA NA FUNKCJONOWANIE CAŁEGO ORGANIZMU

TO, JAK ODCZUWAMY BÓL, MA BEZPOŚREDNI ZWIĄZEK ZE STANEM NASZEGO UMYSŁU (POR. WOJTYNA, WIGRA, 2010; ZEIDAN, GRANT, BROWN, MCHAFFIE,COGHILL,2012). MOŻEMY ŚWIADOMIE MODULOWAĆ PERCEPCJĘ BÓLU POPRZEZ KONCENTRACJĘ, PRZEKONANIA, EMOCJE, ODCZUCIA. W TRADYCJI BUDDYJSKIEJ OD TYSIĄCLECI STAWIA SIĘ UMYSŁ W CENTRUM ZAINTERESOWANIA, A CIERPIENIE ŁĄCZY Z REAKCJAMI UMYSŁU NA BÓL ORAZ ZNACZENIEM, JAKIE MU NADA­ JEMY (POR. THANISSARO, 2015; SUMEDHO, 2010). TO SPOJRZENIE OKAZUJE SIĘ SPÓJNE Z NEURONAUKĄ (POR. GILBERT, CHODEN, 2019, GOLEMAN, DAVIDSON, 2018).

ZARÓWNO PSYCHOTERAPIA JAK, I MEDYTACJA UCZĄ , ŻE KIEDY ODWRACAMY SIĘ OD BÓLU

ODBIERAMY SOBIE MOŻLIWOŚĆ POZNANIA GO, ZBADANIA JEGO ISTOTY, A WIĘC NAUCZENIA SIĘ, JAK ODPOWIEDNIO Z NIM POSTĘPOWAĆ. OBSERWOWANIE TEGO, JAK REAGUJEMY NA BÓL, POMAGA  NA CO DZIEŃ ROZPOZNAWAĆ CORAZ SKUTECZNIEJ TE METODY, KTÓRE SĄ DLA NAS (I OTOCZENIA) POMOCNYM SPOSOBEM RADZENIA SOBIE Z DYSKOMFORTEM, CO SPRAWIA, ŻE NA ÓW BÓL NABUDOWANE ZOSTAJE DODATKOWO CIERPIENIE.

MOŻEMY PRACOWAĆ Z AUTOMATYCZNYMI REAKCJAMI NA DOZNANIA

W PRAKTYCE UWAŻNOŚCI PRZYPOMINAĆ SOBIE, ŻE NIE OBSERWUJEMY REAKCJI NASZEGO UMYSŁU PO TO, BY ODESZŁY,  ALE ŻEBY JE POZNAĆ (BURCH, PENMAN, 2016; KRYSZCZYŃSKI, 2015). W MIEJSCE AWERSJI POJAWIAJĄCEJ SIĘ W REAKCJI NA BÓL NABYWAMY CIERPLIWOŚCI, POGŁĘBIAMY AKCEPTACJĘ, CHĘĆ UCZENIA SIĘ  Z WŁASNYCH DOŚWIADCZEŃ I WSPÓŁCZUJĄCĄ REAKCJĘ NA NIE. ZWRACAMY UWAGĘ NA RÓŻNICE MIĘDZY SPOKOJNYM ZACIEKAWIENIEM A TOLEROWANIEM BÓLU. INTENCJĄ, KTÓRĄ MOŻEMY  PRZYWOŁAĆ, JEST ZROZUMIENIE NASZYCH MENTALNYCH  REAKCJI NA BÓL. ZAUWAŻAMY, KIEDY Z AKCEPTACJĄ (ANG. ACCEPTANCE) PODCHODZIMY DO NIECHCIANYCH WEWNĘTRZNYCH DOŚWIADCZEŃ (MYŚLI, EMOCJI, WRAŻEŃ W CIELE),I ŚLEDZIMY WŁASNE SPOSOBY UNIKANIA (ANG. EXPERIENTIAL AVOIDANCE) DYSKOMFORTU.

ŁAGODZENIE BÓLU CZY PRZECIWDZIAŁANIE CIERPIENIU?

TERAPIA POZNAWCZO-BEHAWIORALNA BYWA KOJARZONA NIE TYLKO ZE SKUTECZNOŚCIĄ POTWIERDZONĄ IMPONUJĄCĄ LICZBĄ BADAŃ (EVIDENCE-BASED TREATMENT; EBT), ALE WŁAŚNIE Z KRÓTKOTERMINOWYMI INTERWENCJAMI NASTAWIONYMI NA USUNIĘCIE OBJAWU. TYM CZASEM BEHAWIORALNE MODELE TERAPEUTYCZNE, TZW. TRZECIEJ FALI POZNAWCZO-BEHAWIOROLNEJ, W ZNACZNYM STOPNIU WYSZŁY POZA KLASYCZNE ROZUMIENIE CBT (ANG. COGNITIVE BEHAVIUORTHERAPY). ZROBIŁY KROK Z DALA OD DIAGNOZ MEDYCZNYCH – W STRONĘ PROCESÓW PSYCHOLOGICZNYCH’ – OPIERAJĄC WIELE INTERWENCJI TERAPEUTYCZNYCH M.IN. O PRAKTYKĘ UWAŻNOŚCI (ANG.MINDFULNESS-BASED INTERVENTIONS) I WSPÓŁCZUCIA (ANG. COMPASSION-FOCUSED THERAPY).

 

BAZUJĄ ONE NA PROCESIE, KTÓRY SIĘGA DALEKO POZA MECHANICZNE TECHNIKI REDUKOWANIA DYSKOMFORTU,  DOSTARCZENIE CHWILOWEJ ULGI W BÓLU CZY KRÓTKOTRWAŁEJ POPRAWY SAMOPOCZUCIA. W PEWNYM ZAKRESIE ODNOSZĄ SIĘ BOWIEM DO:

,,SZCZEGÓLNEGO RODZAJU UWAGI: ŚWIADOMEJ, NIEOSĄDZAJĄCEJ  ISKIEROWANEJ NA BIEŻĄCĄ CHWILĘ” (JON KABAT-ZINN, 1990) I OTWARTOŚCI NA PRZYJĘCIE WSZYSTKIEGO, CO WKRACZA W DOŚWIADCZENIE, Z JEDNOCZESNĄ „POSTAWĄ ZA­ CIEKAWIENIA POZWALAJĄCĄ DANEJ OSOBIE BADAĆ TO, CO SIĘ POJAWIA, BEZ WPADANIA W AUTOMATYCZNE OSĄDY I REAGOWANIE” (SEGAL, WILLIAMS I TEASDALE, 2002) ORAZ POGŁĘBIANIA „WRAŻLIWOŚCI NA CIERPIENIE SWOJE I/LUB INNYCH ISTOT Z JEDNOCZESNYM GŁĘBOKIM ZAANGAŻOWANIEM (ZOBOWIĄZANIEM)  W  CELU ZMNIEJSZENIA I ZAPOBIEGANIA TEMU CIERPIENIU (NA POZIOMIE CIAŁA, EMOCJI, CZY TEŻ RELACJI)” (WAHL, 2019).

W PRACY TERAPEUTYCZNEJ OPARTEJ O UWAŻNE WSPÓŁCZUCIE WYCHODZI­ MY POZA POWIERZCHOWNE BYCIE OBECNYM „TU I TERAZ”

ZWRACAJĄC SIĘ KU OPISYWANEJ W TEKSTACH BUDDYJSKICH „WŁAŚCIWEJ UWAŻNOŚCI” (POR. CZIEDRYN, 2005; CHODRON, 2000), ZA KTÓRĄ STOI SZERSZY KONTEKST ZWIĄZANY M.IN. Z: DOGŁĘBNYM POZNAWANIEM (POGŁĘ BIANIEM EMPIRYCZNEJ MĄDROŚCI) I PIELĘGNOWANIEM MORALNOŚCI (ETYKI I WARTOŚCI), POWRACANIEM  DO WSPÓŁCZUCIA I ZWIĘKSZANIEM ZDOLNOŚCI DO REAGOWANIA Z TROSKĄ (ZAMIAST POCHOPNEJ OCENY I KRYTYKI).

 

DZIĘKI ODPOWIEDNIEJ PRAKTYCE UWAŻNOŚCI I WSPÓŁCZUCIA MOŻEMY TRENOWAĆ UMYSŁ, POGŁĘBIAJĄC SZEREG PROZDROWOTNYCH CECH, JAK NP. POWYŻEJ OPISANA MĄDROŚĆ  CZY DZIAŁANIE  W  ZGODZIE Z WARTOŚCIAMI ORAZ UMIEJĘTNOŚCI POMOCNYCH W PRACY Z BÓLEM, TAKICH JAK OTWARTOŚĆ NA DOKONYWANIE FUNDAMENTALNYCH ZMIAN W SOBIE (POR. SAPOLSKY, 2010; GOLEMAN, DAVIDSON, 2018; SEGAL,WILLIAMS, TEASDALE, 2018).

JEDZIEMY NA TYM SAMYM WÓZKU. RZECZ O WSPÓLNYM CZŁOWIECZEŃSTWIE

KIMKOLWIEK JESTEŚMY, COKOLWIEK MYŚLIMY, CZUJEMY I ROBIMY, CZY SIĘ NA TO GODZIMY, CZY NIE, OD CZASU DO CZASU DOŚWIADCZAMY KRZYWDY, NIEPEWNOŚCI, BRAKU ZADOWOLENIA.


 

CIERPIENIE TO JAKOŚĆ OGÓLNOLUDZKA

A WSZELKIE PRÓBY UDAWANIA, ŻE JEST INACZEJ, NIEPOTRZEBNIE IZOLUJĄ NAS OD SIEBIE SAMYCH I SIEBIE NAWZAJEM

WŁAŚNIE TERAZ, KIEDY JESTEŚMY ŚWIADKAMI TEGO, JAK ŚWIAT OGARNĘŁA PANDEMIA, MOŻEMY JESZCZE WYRAŹNIEJ ZOBACZYĆ, ŻE JESTEŚMY ZE SOBĄ POŁĄCZENI I DOŚWIADCZYĆ WSPÓLNEGO CZŁOWIECZEŃSTWA (ANG. COMMON HUMANITY), CZYLI TEGO WSZYSTKIEGO, CO DZIELIMY Z KAŻDYM CZŁOWIEKIEM. LUDZIE MAJĄ NA NAS WPŁYW. Z JEDNEJ STRONY ICH WSPARCIE MOŻE PEŁNIĆ OCHRONNĄ FUNKCJĘ DLA NASZEGO ZDROWIA. Z DRUGIEJ SAMOTNOŚĆ, NAWET TA SUBIEKTYWNA, POTRAFI POPROWADZIĆ NAS W KIERUNKU CHOROBY (POR. WOJTYNA, WIGRA, 2070). NIEWAŻNE ZATEM, ILE OSÓB NAS OTACZA W RZECZYWISTOŚCI, ALE CZY WIERZYMY, ŻE MOŻEMY NA NIE LICZYĆ, CZY MAMY POCZUCIE ŁĄCZNOŚCI Z INNYMI ORAZ CZY NASZ UKŁAD NERWOWY NA POZIOMIE ZUPEŁNIE OD NAS NIEZALEŻNYM ODNAJDZIE BEZPIECZNĄ WIĘŹ (POR. PORGES, 2020; SCHIRLADI 2079). NIESTETY, NASZ UMYSŁ MOŻE STAĆ SIĘ NASZYM NAJGORSZYM WROGIEM W PRACY Z BÓLEM I WRĘCZ PRODUKOWAĆ CIERPIENIE, NP. W NIEKTÓRYCH SYTUACJACH NIEPOTRZEBNIE PRZESZACOWUJĄC ZAGROŻENIE LUB BLOKUJĄC PRZEŻYWANIE POZYTYWNYCH UCZUĆ, TAKICH JAK POCZUCIE BEZPIECZEŃSTWA CZY BLISKOŚCI.

INTENCJĄ EWOLUCJI NIGDY NIE BYŁO TO, ABYŚMY BYLI WOLNI OD CIERPIENIA4

ALE ŻEBYŚMY PRZETRWALI I ZAPEWNILI CIĄGŁOŚĆ GATUNKU 

EWOLUCJA STWORZYŁA NASZ MÓZG TAK, BY MÓGŁ GENEROWAĆ I DOŚWIADCZAĆ WIELU EMOCJI. KIEDYŚ POZWALAŁO NAM TO PRZETRWAĆ. DZIŚ NASTRĘCZA TRUDNOŚCI I BÓLU. W TERAPII BÓLU I CIERPIENIA POTRZEBUJEMY WIĘC TRENOWAĆ UMYSŁ TAK, BY NIE ZAWSZE PADAŁ OFIARĄ EMOCJI I WYZWOLIŁ SIĘ Z NAWYKOWYCH REAKCJI. DO TEGO POTRZEBUJEMY NIE TYLKO ZMNIEJSZAĆ BÓL (UMIEJĘTNOŚĆ ZWIĄZANA Z UWAŻNOŚCIĄ), ALE RÓWNIEŻ ANGAŻOWAĆ SIĘ  W POZNAWANIE JEGO ŹRÓDEŁ (UMIEJĘTNOŚĆ ZWIĄZANA ZE WSPÓŁCZUCIEM) (POR. CHODEN, GILBERT, 2079).

 

PRZYPISY

FRAGEMNTY ARTYKUŁU Praktyka uważności i współczucia w terapii bólu i cierpienia, Paulina Klukowska [w:] Psychologia w praktyce, Metody terapii, 14 maja 2020, NR 21 (Maj 2020)

1Nawiązanie do artykułu o tym samym tytule, autorzy: Stefan Hofmann, Steven Hayes, tł. Bartosz Kleszcz, źródło: uczesieact.pl.

2Nawiązanie do metafory opisanej w książce Terapia akceptacji i zaangażowania, Proces i praktyka uważnej zmiany, autorzy: Steven C. Hayes, Kirk D. Strosahl, Kelly G. Wilson.

3Nawiązanie  do palijskiego terminu dukkha, którego odpowiednikiem w języku polskim jest słowo cierpienie. Choć bliskie znaczeniu nie oddaje go w pełni, Dlatego w tłumaczeniach tekstów palijskich, aby wyrazić sens terminu dukkha, czasem jest mowa o „cierpieniu”, innym razem o „bólu”, ,,niezadowoleniu”, ,,nieszczęściu”, ,,braku satysfakcji”.

4Nawiązanie do medytacji miłującej dobroci (metty), podczas której kierujemy szczere życzliwe życzenie  do  samego  siebie i/lub otoczenia.

BIBLIOGRAFIA

POGLĄDU (sammā-dit.t.hi) I CZYTELNIA INSPIRACJI JEDNOCZEŚNIE

1.Binnebesel J., Błeszyński J., Domżał Z. (red.). Wielowymiarowość cierpienia, Wydawnictwo Naukowe WSEZ, Łódź 2010.

2.Burch V., Penman D., Mindfulness dla zdrowia. Jak radzić sobie z bólem, stresem i zmęczeniem, Edgard, Warszawa 2016.

3.Choden, Gilbert P., Uważne współczucie, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2019.

4.Dhammika S., Dobre pytania – dobre odpowiedzi, Singapur 2010, Dharma.pl.

5.Dufrene T., Wilson K.G., Życie bez nałogu. Uwolnij się od uzależnienia, wykorzystując techniki ACT, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2020.

6.Fabjański M., Uwolnij się! Dobre życie według siedmiu filozofów-terapeutów, Wydawnictwo Znak, Kraków 2020.

7.Germer Ch.K., Siegel R.D., Fulton P.R. (red.), Uważność i psychoterapia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015.

8.Goldstein J., Medytacja wglądu. Praktyka wolności, Wydawnictwo Borgis pracownia-Jan Kurtyka, Wrocław 1997.

9.Goleman D., Davidson R., Trwała przemiana. Co nauka mówi o tym, jak medytacja zmienia twoje ciało i umysł, Media Rodzina, Poznań 2018.

10.Hayes  S. C., Hofmann S. G., Terapia poznawczo-behawioralna oparta na procesach, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2020.

11.Hayes S.C., Strosahl K.D., K.G. Wilson, Terapia akceptacji i zaangażowania. Proces i praktyka uważnej zmiany, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013.

12.Kleszcz B., Dudek J. E„ Białaszek W,, Ostaszewski P., Bond F.W., (2018). Właściwości psychometryczne polskiej wersji Kwestionariusza Akceptacji i Działania-li (AAQ-11). ,,Studia Psychologiczne”, 56 (1), 1-20.

13.Kryszczyński T., Mindfulness znaczy sati. 25 ćwiczeń rozwijających mindfulness, Wydawnictwo Sensus, Gliwice 2020.

14.Kryszczyński T., Wgląd. Buddyzm, Tajlandia, Ludzie, Poligraf, Brzezia Łąka 2015.

15.Lev A., McKay M., Skeen M., Fanning M., Relacje na huśtawce. Jak uwolnić się od negatywnych wzorców zachowań? Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2017.

16.Linehan M. M., Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT). Trening umiejętności. Podręcznik terapeuty, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2016.

17.Maitreyabandhu, Life With Full Attention: A Practical Course in Mindfulness, Windhorse Publication, Cambridge 2009.

18.Popiel A., Pragłowska E., Psychoterapia poznawczo behawioralna, Wydawnictwo Paradygmat, Warszawa 2008.

19.Porges W., Teoria poliwagalna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2020.

20.Rutkowski R., Pułapki przyjemności, Wydawnictwo MUZA S.A., Warszawa 2017.

21.Sapolsky R.M., Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.

22.Schirladi G.R., Siła rezyliencji. Jak poradzić sobie ze stresem, traumą i przeciwnościami losu?, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2019.

23.Segal Z.V., Williams M.G., Teasdale J.D., Świadomą drogą przez de­ presję. Wolność od chronicznego cierpienia, Wyd. li, Czarna Owca, Warszawa 2018.

24.Sumedho A., Cztery Szlachetne Prawdy, red. Piotr Jagodziński, 2010.

25.Tejaniya A., Sama świadomość nie wystarczy, 2008 https://mahaja na.net/teksty/ssnw. pdf.

26.Thanissaro B., Szlachetna strategia: artykuły ścieżki buddyjskiej, Fundacja Theravada, 2015.

27.Wahl J.E., O współczuciu. Powrót do wrażliwości i siły, ,,Charaktery”, Kielce 2019.

28.Wahl J.E., Praktyki kontemplacyjne współczucie, „Psychologia w praktyce” 4, 2017.

29. Praktyka własna